Počeci bez daha
Alarmantan uticaj zagađenja vazduha na djecu u Evropi i Centralnoj Aziji
Oko 85 posto mlađih od 20 godina koji su umrli od uzroka povezanih sa zagađenjem vazduha u Evropi i centralnoj Aziji u 2019. godini umrlo je pre svog prvog rođendana – što predstavlja SMRT 4.917 novorođenčadi. Ove smrti su se mogle sprečiti. Deca su posebno osetljiva na zagađenje vazduha, sa razornim posledicama po njihovo zdravlje i razvoj. Naučni dokazi pokazuju da zagađenje vazduha doprinosi nepovoljnim ishodima porođaja, uključujući prevremene porođaje i malu porođajnu težinu, smrtnost novorođenčadi, oštećenu funkciju pluća, bolesti uključujući astmu, kardiovaskularne bolesti i rak, te povećan rizik od neuroloških poremećaja. Ostale respiratorne bolesti povezane sa zagađenjem vazduha uključuju uobičajena stanja u detinjstvu kao što su infekcije gornjih disajnih puteva, upale srednjeg uha i alergijske bolesti.
Deca su fizički više izložena zagađenju vazduha od odraslih jer dišu duplo brže, često na usta, upijajući više zagađivača i često su bliže tlu gde se zagađivači akumuliraju. Deca su fiziološki podložnija zagađenju vazduha od odraslih jer im mozak, pluća i drugi organi nisu razvijeni, pa zaštitni mehanizmi nisu dostupni kao odraslima prilikom izlaganja toksičnim zagađivačima. Dugotrajno izlaganje toksičnim zagađivačima dovodi do oštećenog rasta i razvoja njihovih organa, te utiče na razvoj mozga u kritičnim ranim godinama, što rezultira dugoročnim posledicama na fizički i mentalni razvoj dece.
Zagađenje vazduha najveći je ekološki faktor rizika za preranu smrt i loše zdravlje. Loše zdravlje zbog zagađenja PM2,5 posebno je rasprostranjeno među malom decom tokom prvih 1.000 dana života i kod starijih osoba. Deca koja udišu zagađeni vazduha izložena su većem riziku od teških zdravstvenih problema uključujući akutne respiratorne infekcije i komplikacije poput upale pluća i astme.
- Zagađenje vazduha je kriza javnog zdravlja. Zdravlje i razvoj dece jedinstveno su osetljivi na štetne uticaje zagađenja vazduha, sa ponekad smrtonosnim i često doživotnim negativnim posledicama za pojedince i povećanim pritiskom na javne službe. Postoji jaka korelacija između ranog izlaganja i kasnijih zdravstvenih ishoda.
- Zagađenje vazduha– PM2,5 i PM10 – u Evropi i Centralnoj Aziji je u velikoj meri uzrokovano stambenim, komercijalnim i institucionalnim praksama koje se oslanjaju na fosilna goriva, pri čemu je upotreba uglja posebno štetna po zdravlje dece.
- Zagađenje vazduha uzrokuje veće stope astme, bronhitisa, upale respiratornog trakta i iritacije očiju kod dece.
- Rano i često izlaganje zagađenju vazduha kod dece dovodi do dugoročnih zdravstvenih uticaja, uključujući plućne bolesti, kardiovaskularne bolesti, rak pluća, uticaje na neurodegenerativne bolesti i dijabetes, uz trajnu štetu po zdravlje i dobrobit deteta.
- Ultrafine čestice zagađenja vazduha – PM 2.5 – su do 200 puta manje od širine ljudske kose i predstavljaju veliki rizik za decu jer mogu lako ući u krvotok i lakše proći krvno-moždanu barijeru. Ovo uzrokuje neuroinflamaciju i remeti razvoj mozga, posebno štetno za malu decu jer njihov mozak prolazi kroz period brzog razvoja tokom ranih godina, što dovodi do lošeg kognitivnog razvoja i školskog uspeha.
- Zagađenje vazduha može ozbiljno uticati na zdravlje fetusa. Trudnicama se savetuje da izbegavaju izlaganje zagađenju vazduha kada god je to moguće. Hronična izloženost visokim nivoima PM2,5 povezana je sa višim stopama ranog gubitka fetusa, prevremenog porođaja i manjom porođajnom težinom.